Skarga do sądu administracyjnego przysługuje przede wszystkim na decyzje i określone postanowienia organów administracji publicznej, a także na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Można nią również zaskarżyć niektóre akty prawa miejscowego, akty samorządu oraz inne działania administracji wskazane w art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd bada ich zgodność z prawem, a nie to, czy rozstrzygnięcie było słuszne z punktu widzenia interesu strony.
Co można zaskarżyć do WSA?
Wojewódzki Sąd Administracyjny, czyli WSA, jest co do zasady sądem pierwszej instancji w sprawach dotyczących kontroli działalności administracji publicznej. Zakres tej kontroli określa przede wszystkim art. 3 p.p.s.a. Katalog obejmuje zarówno rozstrzygnięcia wydane w indywidualnej sprawie, jak i określone akty o charakterze generalnym.
Najważniejsze kategorie zaskarżalnych działań przedstawia tabela:
| Kategoria aktu lub działania | Co oznacza? |
|---|---|
| Decyzja administracyjna | Rozstrzygnięcie organu w indywidualnej sprawie, na przykład dotyczącej pozwolenia, świadczenia, kary administracyjnej, koncesji albo zezwolenia. |
| Postanowienie | Może podlegać skardze, gdy służy na nie zażalenie, kończy postępowanie albo rozstrzyga sprawę co do istoty. Dotyczy to także niektórych postanowień w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym. |
| Akt lub czynność z zakresu administracji publicznej | Inne działanie organu dotyczące uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa, jeżeli ustawa dopuszcza jego sądową kontrolę. |
| Akt prawa miejscowego | Uchwała lub zarządzenie ustanawiające lokalne przepisy, wydane przez organ jednostki samorządu terytorialnego albo terenowy organ administracji rządowej. |
| Bezczynność lub przewlekłość | Brak rozstrzygnięcia lub prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to konieczne, mimo obowiązku działania po stronie organu. |
Decyzja a postanowienie
Decyzja administracyjna rozstrzyga indywidualną sprawę co do jej istoty albo kończy ją w inny sposób przewidziany przepisami. Przykładem może być decyzja o odmowie wydania pozwolenia, nałożeniu kary administracyjnej lub przyznaniu świadczenia. Zwykle przed wniesieniem skargi trzeba wykorzystać przysługujące odwołanie.
Postanowienie najczęściej dotyczy kwestii proceduralnej, a nie głównego przedmiotu sprawy. Nie każde postanowienie można zaskarżyć do WSA. Skarga jest dopuszczalna tylko w przypadkach wskazanych w ustawie, między innymi wtedy, gdy na postanowienie przysługuje zażalenie albo gdy kończy ono postępowanie.
Bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania
Skarga może dotyczyć nie tylko wydanego aktu, lecz także braku działania. Bezczynność występuje wtedy, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, mimo że powinien wydać decyzję, postanowienie albo dokonać wymaganej czynności. Przewlekłość oznacza prowadzenie postępowania w sposób opóźniony lub nieuzasadniający tak długiego czasu trwania.
Przed wniesieniem skargi na bezczynność lub przewlekłość trzeba co do zasady wnieść ponaglenie do właściwego organu. Taka skarga może zostać wniesiona w każdym czasie po dokonaniu tej czynności. Sąd może zobowiązać organ do działania, a w określonych przypadkach także stwierdzić, że doszło do rażącego naruszenia prawa.
Art. 3 p.p.s.a. obejmuje również między innymi:
- pisemne indywidualne interpretacje przepisów prawa podatkowego oraz określone opinie zabezpieczające,
- akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków podejmowane w sprawach administracji publicznej,
- akty nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego,
- inne przypadki, w których ustawa szczególna przewiduje kontrolę sądu administracyjnego.
Czy przed skargą trzeba się odwołać?
Zgodnie z art. 52 p.p.s.a. skargę wnosi się po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli takie środki przysługiwały stronie w postępowaniu administracyjnym. W praktyce oznacza to najczęściej konieczność złożenia odwołania do organu wyższej instancji. Skarga wniesiona od razu, z pominięciem dostępnego odwołania, może zostać uznana za niedopuszczalną.
Wyczerpanie środków zaskarżenia oznacza, że stronie nie przysługuje już przewidziane ustawą odwołanie, zażalenie albo ponaglenie. Inaczej jest w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Co do zasady można wnieść skargę bez składania takiego wniosku, chyba że decyzję wydał minister właściwy do spraw zagranicznych w sprawach określonych w ustawie o cudzoziemcach albo konsul.
Przed wysłaniem skargi sprawdź pouczenie w decyzji lub postanowieniu. Powinno wskazywać, czy przysługuje odwołanie, do jakiego organu należy je skierować oraz jaki obowiązuje termin.
W przypadku decyzji termin na wniesienie skargi wynosi zazwyczaj 30 dni od jej doręczenia. Dla innych aktów termin może być liczony od dnia, w którym skarżący dowiedział się o ich wydaniu lub podjęciu. Szczegółowe zasady zależą od rodzaju zaskarżonego działania.
Kto może wnieść skargę?
Uprawnienie do wniesienia skargi ma co do zasady osoba, która wykaże interes prawny, czyli związek swojej sytuacji prawnej z zaskarżonym działaniem organu. Nie zawsze musi to być osoba, która wcześniej uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym.
Skargę mogą wnieść również:
- prokurator,
- Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka,
- organizacja społeczna, jeżeli działa w zakresie swojej działalności statutowej i uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym,
- inny podmiot, któremu szczególna ustawa przyznaje takie uprawnienie.
Jak wnieść skargę i o czym pamiętać?
Skargę wnosi się co do zasady za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność albo przewlekłość jest zaskarżana. Organ przekazuje ją następnie do właściwego WSA wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Samo wniesienie skargi do WSA nie wstrzymuje automatycznie wykonania decyzji. Jeżeli wykonanie aktu może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, trzeba złożyć osobny wniosek o wstrzymanie jego wykonania.
Skarga podlega wpisowi sądowemu, którego wysokość zależy od rodzaju sprawy. W sprawach niepieniężnych stosuje się zwykle wpis stały, a w sprawach dotyczących należności pieniężnych może być naliczany wpis stosunkowy. W trudnej sytuacji majątkowej można ubiegać się o prawo pomocy.
Kiedy skarga nie przysługuje?
Art. 5 p.p.s.a. wskazuje sprawy wyłączone spod właściwości sądów administracyjnych. Skarga nie będzie właściwym środkiem między innymi w sprawach:
- wynikających z nadrzędności i podległości organizacyjnej między organami administracji publicznej,
- wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi,
- odmowy mianowania lub powołania do pełnienia funkcji w organie administracji, chyba że obowiązek takiego działania wynika z przepisów prawa,
- większości wiz wydawanych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych lub konsulów, z wyjątkami wskazanymi w ustawie,
- zezwoleń na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego wydawanych przez konsulów.
WSA nie zastępuje organu administracji i zwykle nie wydaje za niego nowej decyzji merytorycznej. Kontroluje legalność działania, czyli zgodność z przepisami prawa materialnego i proceduralnego. Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, może między innymi uchylić decyzję lub postanowienie, stwierdzić ich nieważność albo zobowiązać organ do podjęcia działania.
Najpierw ustal więc, jaki akt lub brak działania chcesz zaskarżyć, sprawdź właściwy tryb odwoławczy i zachowaj termin wskazany w pouczeniu. W sprawach złożonych albo przy wątpliwościach dotyczących interesu prawnego konsultacja z adwokatem lub radcą prawnym może pomóc uniknąć odrzucenia skargi z przyczyn formalnych.
Artykuł nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny. W konkretnej sprawie należy sprawdzić aktualne przepisy oraz pouczenie zawarte w otrzymanym rozstrzygnięciu.
