Spółka komandytowa to osobowa spółka handlowa, w której wspólnicy mają różny zakres odpowiedzialności. Komplementariusz prowadzi sprawy spółki i odpowiada za jej zobowiązania całym swoim majątkiem, a komandytariusz pełni zwykle funkcję inwestora i ponosi odpowiedzialność ograniczoną do sumy komandytowej. Spółka ma zdolność prawną, ale nie jest osobą prawną, podlega CIT i musi prowadzić pełną księgowość.
Czym jest spółka komandytowa?
Spółka komandytowa jest osobową spółką handlową uregulowaną w Kodeksie spółek handlowych. Jej celem jest prowadzenie działalności gospodarczej pod własną firmą. Do jej utworzenia potrzeba co najmniej dwóch wspólników, przy czym przynajmniej jeden musi być komplementariuszem, a przynajmniej jeden komandytariuszem.
Nie ma osobowości prawnej, ale ma zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową. Może więc we własnym imieniu zawierać umowy, zatrudniać pracowników, nabywać nieruchomości, zaciągać zobowiązania oraz pozywać i być pozywana. Z tego powodu określa się ją czasem jako „ułomną osobę prawną”.
Spółka komandytowa nie wymaga wniesienia minimalnego kapitału zakładowego. Wspólnicy muszą jednak określić w umowie rodzaj i wartość swoich wkładów. Mogą one mieć formę pieniężną, niepieniężną, a w określonych przypadkach także postać pracy lub usług.
Komplementariusz i komandytariusz – czym się różnią?
Podział wspólników decyduje o tym, kto zarządza spółką i jakie ryzyko ponosi. Komplementariusz jest zwykle wspólnikiem aktywnym, który prowadzi działalność operacyjną. Komandytariusz może ograniczyć swoje zaangażowanie do wniesienia kapitału i udziału w zysku.
| Kryterium | Komplementariusz | Komandytariusz |
|---|---|---|
| Odpowiedzialność za zobowiązania | Odpowiada bez ograniczenia, całym swoim majątkiem. Odpowiedzialność ma charakter subsydiarny, więc wierzyciel może sięgnąć do jego majątku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. | Odpowiada do wysokości sumy komandytowej, z uwzględnieniem wartości rzeczywiście wniesionego wkładu. |
| Prowadzenie spraw spółki | Zasadniczo ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Umowa może powierzyć te czynności jednemu lub kilku komplementariuszom. | Co do zasady nie prowadzi spraw spółki, ale umowa może przyznać mu określone uprawnienia w tym zakresie. |
| Reprezentacja | Reprezentuje spółkę na zewnątrz, chyba że został pozbawiony tego prawa umową albo prawomocnym orzeczeniem sądu. | Nie reprezentuje spółki z samego faktu bycia wspólnikiem. Może działać jako pełnomocnik lub prokurent. |
Komandytariusz ma prawo do informacji i kontroli spraw spółki w zakresie przewidzianym przepisami i umową. Jeżeli działa w imieniu spółki bez ujawnienia pełnomocnictwa, może ponosić wobec osób trzecich odpowiedzialność bez ograniczenia.
Ważna jest także firma spółki. Powinna zawierać nazwisko jednego albo kilku komplementariuszy oraz oznaczenie „spółka komandytowa” lub skrót „sp. k.”. Jeżeli komplementariuszem jest osoba prawna, firma powinna zawierać jej pełną nazwę. Umieszczenie nazwiska komandytariusza w firmie może skutkować jego nieograniczoną odpowiedzialnością wobec wierzycieli.
Jak założyć spółkę komandytową?
Spółka komandytowa powstaje dopiero z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Samo podpisanie umowy nie wystarcza. Rejestracja odbywa się elektronicznie, przez Portal Rejestrów Sądowych albo system S24.
Proces można uporządkować w kilku krokach:
- Ustalenie składu wspólników – trzeba wskazać co najmniej jednego komplementariusza i jednego komandytariusza.
- Sporządzenie umowy spółki – zasadniczo wymaga ona aktu notarialnego, ale może też zostać zawarta przy użyciu wzorca w systemie S24.
- Określenie wkładów i sum komandytowych – umowa powinna wskazywać wkłady każdego wspólnika, ich wartość oraz sumę komandytową przypisaną komandytariuszom.
- Złożenie elektronicznego wniosku do KRS – do wniosku dołącza się wymagane dokumenty i dane spółki.
- Uzupełnienie zgłoszeń po rejestracji – spółka przekazuje dane uzupełniające do urzędu skarbowego, między innymi na formularzu NIP-8, oraz dokonuje wymaganych zgłoszeń do ZUS.
Umowa powinna określać między innymi firmę i siedzibę spółki, przedmiot działalności, czas jej trwania, jeżeli został oznaczony, wkłady wspólników oraz sumę komandytową. W systemie S24 wkłady mogą mieć wyłącznie formę pieniężną. Przy umowie zawieranej u notariusza możliwe jest także wniesienie aportu, na przykład rzeczy, praw majątkowych lub nieruchomości.
Spółka komandytowa musi prowadzić księgi rachunkowe od początku działalności. Nie jest to uzależnione od przekroczenia określonego poziomu obrotów. Każdy wspólnik może też podlegać odrębnym obowiązkom wobec ZUS, zależnie od swojej sytuacji ubezpieczeniowej.
Za co odpowiadają wspólnicy?
Najważniejszym parametrem odpowiedzialności komandytariusza jest suma komandytowa. To kwota określona w umowie, która wyznacza zakres jego odpowiedzialności wobec wierzycieli spółki. Nie należy utożsamiać jej automatycznie z wartością wkładu.
Jeżeli komandytariusz wniósł wkład o wartości równej sumie komandytowej, jego osobista odpowiedzialność wobec wierzycieli co do zasady zostaje wyłączona. Gdy wkład jest niższy, odpowiedzialność może obejmować różnicę między sumą komandytową a wartością faktycznie wniesionego wkładu.
Komplementariusz nie korzysta z ograniczenia odpowiedzialności. Jeżeli majątek spółki nie wystarcza na spłatę zobowiązań, wierzyciele mogą dochodzić należności z jego majątku osobistego. Wybór tej roli wymaga więc realnej oceny ryzyka biznesowego.
Odpowiedzialność komplementariusza jest subsydiarna. Oznacza to, że egzekucja z jego majątku może być prowadzona wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Nie zmienia to jednak faktu, że zakres tej odpowiedzialności jest nieograniczony.
Wspólnicy mogą elastycznie określić w umowie zasady udziału w zysku. Jeżeli umowa nie reguluje tej kwestii, zysk komplementariuszy dzieli się co do zasady równo, a udział komandytariusza zależy od wartości rzeczywiście wniesionego wkładu. Umowa może przyjąć inne zasady, dlatego ten element powinien być ustalony przed rozpoczęciem działalności.
Podatki i księgowość spółki komandytowej
Spółka komandytowa jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, czyli CIT. Oznacza to, że podatek dochodowy jest rozliczany na poziomie spółki. Standardowa stawka CIT wynosi 19%. Stawka 9% może mieć zastosowanie do podatników spełniających ustawowe warunki, między innymi dotyczące statusu małego podatnika i limitu przychodów. Limity oraz warunki należy sprawdzać dla konkretnego roku podatkowego.
Wypłata zysku wspólnikom może powodować kolejne konsekwencje podatkowe. Zasady rozliczenia zależą od tego, czy odbiorcą jest komplementariusz, czy komandytariusz, a także od jego statusu podatkowego. Komplementariusz może korzystać z mechanizmu pomniejszenia podatku o część CIT zapłaconego przez spółkę. Komandytariusz może natomiast korzystać z ustawowego zwolnienia w określonym zakresie i po spełnieniu warunków. Przed ustaleniem sposobu wypłaty zysku potrzebna jest indywidualna kalkulacja.
Spółka może być także podatnikiem VAT, jeżeli wykonuje czynności objęte tym podatkiem i nie korzysta ze zwolnienia. Poza CIT i VAT mogą pojawić się między innymi obowiązki związane z podatkiem od czynności cywilnoprawnych, wynagrodzeniami pracowników oraz składkami ubezpieczeniowymi.
Pełna księgowość oznacza prowadzenie ksiąg rachunkowych, dokumentowanie operacji gospodarczych, sporządzanie sprawozdania finansowego i wykonywanie obowiązków sprawozdawczych. Koszt oraz zakres obsługi księgowej są zwykle większe niż przy uproszczonych formach ewidencji, ponieważ spółka komandytowa nie może wybrać księgowości uproszczonej tylko ze względu na niewielkie obroty.
Spółka komandytowa czy spółka z o.o.?
Obie formy wymagają pełnej księgowości i wpisu do KRS, ale inaczej rozkładają odpowiedzialność oraz sposób zarządzania. Wybór zależy przede wszystkim od tego, czy wspólnicy akceptują osobistą odpowiedzialność komplementariusza.
| Kryterium | Spółka komandytowa | Spółka z o.o. |
|---|---|---|
| Odpowiedzialność wspólników | Komplementariusz odpowiada bez ograniczenia, a komandytariusz w zakresie wyznaczonym przez sumę komandytową i wniesiony wkład. | Wspólnicy co do zasady nie odpowiadają za zobowiązania spółki, choć członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność w przypadkach określonych przepisami. |
| Kapitał zakładowy | Brak ustawowego minimalnego kapitału zakładowego. Wkłady określa umowa spółki. | Minimalny kapitał zakładowy wynosi 5 000 zł. |
| Zarządzanie i reprezentacja | Co do zasady prowadzeniem spraw i reprezentacją zajmują się komplementariusze. | Spółkę reprezentuje zarząd. Wspólnicy mogą nie uczestniczyć w bieżącym zarządzaniu. |
| Księgowość | Obowiązkowe księgi rachunkowe. | Obowiązkowe księgi rachunkowe. |
| Podatek dochodowy | Spółka jest podatnikiem CIT, a wypłata zysku wspólnikom może podlegać odrębnemu opodatkowaniu. | Spółka również podlega CIT, a wypłata dywidendy może powodować opodatkowanie po stronie wspólnika. |
Spółka komandytowa może pasować do przedsięwzięcia, w którym jedna osoba lub podmiot zapewnia zarządzanie, a druga wnosi kapitał i nie chce prowadzić bieżących spraw. Jej zaletą jest brak minimalnego kapitału zakładowego oraz możliwość elastycznego ułożenia relacji wspólników. Ceną za tę elastyczność jest pełna odpowiedzialność komplementariusza i rozbudowane obowiązki księgowe.
Przed podpisaniem umowy trzeba szczególnie dokładnie ustalić zakres reprezentacji, wysokość wkładów, sumy komandytowe, udział w zysku i zasady podejmowania decyzji. W razie udziału spółki z o.o. jako komplementariusza dochodzą także kwestie związane z reprezentacją tej osoby prawnej i jej zarządem.
Spółka komandytowa będzie rozsądnym wyborem wtedy, gdy wspólnicy świadomie rozdzielają funkcję inwestora i zarządzającego oraz akceptują ryzyko przypisane komplementariuszowi. Sama ograniczona odpowiedzialność komandytariusza nie chroni wszystkich uczestników przedsięwzięcia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej, podatkowej ani księgowej. Przed zawarciem umowy spółki warto skonsultować jej treść z profesjonalnym pełnomocnikiem lub doradcą podatkowym.
