Jednoosobowa działalność gospodarcza – jaki PIT wybrać?

W jednoosobowej działalności gospodarczej formularz zależy od wybranej formy opodatkowania: skala podatkowa oznacza PIT-36, podatek liniowy – PIT-36L, a ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – PIT-28. O tym, która forma będzie korzystniejsza, decydują przede wszystkim wysokość dochodów, koszty działalności, dostępne ulgi, sytuacja rodzinna oraz składka zdrowotna.

JDG – jaki PIT złożyć?

Formularz PIT dotyczy rozliczenia rocznego. W trakcie roku przedsiębiorca wpłaca zaliczki na podatek albo ryczałt, a po zakończeniu roku wykazuje przychody, koszty, dochód lub przychód oraz należne odliczenia w odpowiednim zeznaniu.

Skala podatkowa – kiedy PIT-36?

Skala podatkowa jest podstawową formą opodatkowania. Stosuje się ją wtedy, gdy przedsiębiorca nie wybierze podatku liniowego ani ryczałtu. Podatek oblicza się od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu.

Obowiązują dwa progi: 12% do 120 000 zł dochodu oraz 32% od nadwyżki ponad tę kwotę. Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł. Ostateczne rozliczenie działalności prowadzonej na skali składa się na formularzu PIT-36.

Skala może pasować przedsiębiorcy, który ponosi znaczne koszty, korzysta z ulg albo chce rozliczać się wspólnie z małżonkiem. Dochody z działalności opodatkowanej skalą można wykazać w tym samym zeznaniu co inne dochody rozliczane według skali, na przykład z umowy o pracę lub umowy zlecenia.

Do najważniejszych cech tej formy należą:

• Rozliczanie kosztów – podatek jest liczony od dochodu, a nie od całego przychodu.
• Kwota wolna – dochód do 30 000 zł korzysta z kwoty wolnej zgodnie z obowiązującymi zasadami.
• Wspólne rozliczenie – możliwe po spełnieniu warunków ustawowych.
• Ulgi podatkowe – skala daje dostęp do szerszego katalogu ulg niż podatek liniowy i ryczałt.

Przy skali składka zdrowotna jest zasadniczo liczona jako 9% dochodu i nie podlega odliczeniu od podatku. Jej wysokość może więc istotnie zmienić końcowe obciążenie, nawet gdy sam PIT wygląda korzystnie.

Podatek liniowy – kiedy PIT-36L?

Podatek liniowy polega na opodatkowaniu dochodu stałą stawką 19%, niezależnie od jego wysokości. Roczne zeznanie składa się na formularzu PIT-36L.

Ta forma bywa rozważana przez przedsiębiorców osiągających wysokie dochody, szczególnie gdy przekroczenie drugiego progu skali jest prawdopodobne, a podatnik nie korzysta ze wspólnego rozliczenia z małżonkiem ani z wielu ulg. Nie ma jednak jednej granicy dochodu, od której podatek liniowy zawsze się opłaca. Wynik zależy od kosztów, ulg, składki zdrowotnej i pozostałych dochodów.

Podatek liniowy pozwala pomniejszać przychód o koszty uzyskania przychodu, ale ma istotne ograniczenia:

• nie przewiduje kwoty wolnej od podatku dla dochodów z działalności rozliczanych liniowo,
• co do zasady wyłącza wspólne rozliczenie z małżonkiem i preferencję dla osoby samotnie wychowującej dziecko,
• ogranicza możliwość korzystania z ulg podatkowych,
• wiąże się ze składką zdrowotną wynoszącą zasadniczo 4,9% dochodu, z zasadami odliczenia określonymi w przepisach.

Dochody z działalności opodatkowanej liniowo rozlicza się odrębnie. Jeżeli przedsiębiorca ma także wynagrodzenie z etatu, może być potrzebny drugi formularz, na przykład PIT-37. Nie wykazuje się wszystkich przychodów automatycznie w PIT-36L.

Ryczałt – kiedy PIT-28?

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych różni się od skali i podatku liniowego tym, że podatek płaci się od przychodu, a nie od dochodu. Przedsiębiorca nie pomniejsza podstawy opodatkowania o koszty uzyskania przychodu. Stawka zależy od rodzaju wykonywanej działalności, dlatego przed wyborem trzeba prawidłowo ustalić zakres usług i właściwe kody klasyfikacyjne.

Roczne zeznanie ryczałtowca to PIT-28. Ryczałt może być korzystny przy wysokiej marży i niskich kosztach, na przykład w części działalności usługowej. Jeżeli przedsiębiorca kupuje dużo towarów, korzysta z podwykonawców albo ponosi duże wydatki inwestycyjne, brak odliczenia kosztów może podnieść podatek.

Przy wyborze ryczałtu trzeba sprawdzić:

• czy rodzaj działalności nie jest wyłączony z tej formy opodatkowania,
• jaka stawka dotyczy konkretnej usługi lub sprzedaży,
• jakie są rzeczywiste koszty prowadzenia firmy,
• czy ograniczenia dotyczące ulg i wspólnego rozliczenia nie przewyższą korzyści z niższej stawki.

Na ryczałcie prowadzi się ewidencję przychodów, a nie KPiR w zakresie właściwym dla skali lub podatku liniowego. Składka zdrowotna jest ustalana według zasad zależnych od poziomu przychodów i zryczałtowanej podstawy.

Co wziąć pod uwagę przed wyborem formy?

Najniższa stawka nie zawsze oznacza najniższe całkowite obciążenie. Przedsiębiorca powinien porównać podatek, składkę zdrowotną i koszty obsługi księgowej w kilku wariantach przychodów.

Przed podjęciem decyzji sprawdź:

• Wysokość kosztów – przy dużych wydatkach skala albo podatek liniowy pozwalają uwzględnić koszty, czego nie daje ryczałt.
• Planowany dochód – przy wysokich dochodach znaczenie ma wejście w drugi próg skali.
• Ulgi – sprawdź, czy planujesz korzystać z ulgi na dzieci, ulgi rehabilitacyjnej, termomodernizacyjnej, B+R lub innych odliczeń.
• Rozliczenie z małżonkiem – taka preferencja jest związana przede wszystkim ze skalą podatkową i wymaga spełnienia ustawowych warunków.
• Rodzaj działalności – stawka ryczałtu i możliwość jego zastosowania zależą od faktycznie wykonywanych czynności.
• Składka zdrowotna – jej sposób obliczania różni się między skalą, podatkiem liniowym i ryczałtem.

Pomocna lista kontrolna przed wyborem wygląda następująco:

• Czy moje koszty stanowią dużą część przychodów?
• Czy przewiduję dochód przekraczający 120 000 zł?
• Czy chcę rozliczać się wspólnie z małżonkiem?
• Czy korzystam albo planuję korzystać z ulg podatkowych?
• Czy moja działalność może być opodatkowana ryczałtem i jaka stawka będzie właściwa?
• Czy w kalkulacji uwzględniłem składkę zdrowotną oraz koszty księgowości?

Zmiana formy opodatkowania – kiedy i jak?

Zmiany formy opodatkowania dokonuje się przez złożenie oświadczenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Można to zrobić także za pośrednictwem CEIDG, aktualizując dane wpisu.

W typowej sytuacji oświadczenie składa się:

1. ustal, która forma odpowiada przewidywanym przychodom, kosztom i sytuacji rodzinnej,
2. sprawdź, czy wybrana forma jest dostępna dla rodzaju wykonywanej działalności,
3. złóż oświadczenie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania pierwszego przychodu w danym roku,
4. jeżeli pierwszy przychód pojawi się w grudniu, dopilnuj terminu do końca roku,
5. zaktualizuj dane w CEIDG i przekaż informację osobie prowadzącej księgowość.

Przy zmianie formy trzeba zachować szczególną ostrożność, ponieważ spóźnienie z oświadczeniem może oznaczać pozostanie przy dotychczasowym sposobie rozliczeń. Karta podatkowa jest obecnie formą wygaszaną. Od 2022 roku mogą ją kontynuować tylko podatnicy, którzy korzystali z niej wcześniej i spełniają warunki ustawowe. Nie można jej wybrać przy zakładaniu nowej działalności.

Terminy i załączniki do zeznania

Roczne deklaracje PIT-36, PIT-36L i PIT-28 składa się co do zasady do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Sam termin wyboru lub zmiany formy opodatkowania jest wcześniejszy i należy pilnować go niezależnie od terminu rocznego zeznania.

Do najczęściej spotykanych załączników związanych z działalnością należą:

• PIT/B – wykazujący przychody, koszty oraz dochód lub stratę z działalności gospodarczej przy rozliczeniu na zasadach ogólnych lub liniowo,
• PIT/O – dotyczący wybranych ulg i odliczeń,
• PIT/D – stosowany w określonych przypadkach związanych z ulgami mieszkaniowymi,
• PIT/ZG – dotyczący dochodów zagranicznych, jeżeli występują.

Jeżeli działalność jest rozliczana na skali i przedsiębiorca ma także dochody z etatu, mogą one zostać ujęte w PIT-36. Przy ryczałcie działalność wykazuje się w PIT-28, a dochody z etatu mogą wymagać odrębnego PIT-37. Podobnie podatek liniowy rozlicza się w PIT-36L niezależnie od innych źródeł przychodów.

Najpierw ustal formę opodatkowania, dopiero potem wybierz formularz: skala oznacza PIT-36, liniowy PIT-36L, a ryczałt PIT-28. Jeżeli koszty, ulgi, składka zdrowotna lub przychody z kilku źródeł utrudniają ocenę, przed upływem terminu skonsultuj kalkulację z księgowym albo doradcą podatkowym.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady podatkowej. Przed wyborem lub zmianą formy opodatkowania sprawdź aktualne przepisy i terminy albo skonsultuj swoją sytuację ze specjalistą.