Co do zasady pracodawca nie może odmówić udzielenia zwolnienia na poszukiwanie pracy, jeśli pracownik spełnia warunki z art. 37 Kodeksu pracy. Jest to ustawowy obowiązek, a nie uznaniowa zgoda firmy. Pracodawca nie ma też prawa kontrolować, czy pracownik faktycznie uczestniczył w rekrutacji lub znalazł zatrudnienie w czasie wolnym.
Odmowa udzielenia zwolnienia a przepisy prawa
Zwolnienie na poszukiwanie pracy przysługuje pracownikowi, któremu pracodawca wypowiedział umowę o pracę, a okres wypowiedzenia wynosi co najmniej dwa tygodnie. Podstawę prawną stanowi art. 37 Kodeksu pracy. Po spełnieniu ustawowych przesłanek pracodawca powinien udzielić dni wolnych wskazanych we wniosku.
Odmowa w takiej sytuacji może zostać uznana za naruszenie przepisów prawa pracy. Nie oznacza to jednak, że dni wolne są przyznawane automatycznie. Pracownik musi złożyć wniosek i wskazać termin, w którym chce skorzystać ze zwolnienia.
Warunki przyznania dni wolnych
Aby skorzystać z tego uprawnienia, muszą być spełnione następujące warunki:
- Pracodawca wypowiedział pracownikowi umowę o pracę.
- Pracownik pozostaje w okresie wypowiedzenia.
- Okres wypowiedzenia wynosi co najmniej dwa tygodnie.
- Pracownik złożył wniosek o udzielenie zwolnienia.
Liczba dni zależy od długości okresu wypowiedzenia. Są to dni robocze, a nie dni kalendarzowe:
| Okres wypowiedzenia | Wymiar zwolnienia |
|---|---|
| Dwa tygodnie | 2 dni robocze |
| Jeden miesiąc | 2 dni robocze |
| Trzy miesiące | 3 dni robocze |
Wymiar zwolnienia nie zależy od etatu. Osoba zatrudniona na część etatu ma co do zasady taki sam limit dni jak pracownik pełnoetatowy. Trzy dni mogą przysługiwać także wtedy, gdy trzymiesięczny okres wypowiedzenia został skrócony z przyczyn dotyczących pracodawcy, takich jak jego likwidacja lub upadłość.
Zwolnienie nie przysługuje w szczególności w następujących sytuacjach:
- Wypowiedzenie umowy złożył pracownik.
- Umowę rozwiązano na mocy porozumienia stron.
- Umowa na czas określony kończy się z upływem terminu, na który została zawarta.
- Okres wypowiedzenia jest krótszy niż dwa tygodnie.
Prawo do zwolnienia może powstać także po wypowiedzeniu zmieniającym. Jeżeli pracownik nie przyjmie nowych warunków pracy lub płacy, a umowa rozwiąże się po okresie wypowiedzenia, inicjatorem zakończenia zatrudnienia pozostaje pracodawca.
Brak kontroli celu zwolnienia
Pracownik nie musi przedstawiać zaproszenia na rozmowę kwalifikacyjną, potwierdzenia kontaktu z rekruterem ani innych dokumentów dowodzących, że wykorzystał dzień zgodnie z jego nazwą. Pracodawca nie ma uprawnień do sprawdzania, jak dokładnie pracownik spędził ten czas.
Nie ma też obowiązku informowania firmy o znalezieniu nowej pracy. Sam fakt, że pracownik otrzymał ofertę albo podpisał kolejną umowę, nie daje pracodawcy pewnej podstawy do odmowy. Przepisy nie przewidują procedury, w której pracodawca oceniałby zamiary pracownika lub weryfikował rezultat poszukiwań.
Pracodawca może sprawdzić, czy pracownik spełnia formalne warunki przyznania zwolnienia, ale nie może kontrolować, czy rzeczywiście prowadził poszukiwania zatrudnienia.
Odmowa z powodu przypuszczenia, że pracownik znalazł już pracę albo nie zamierza jej szukać, jest dla pracodawcy ryzykowna. Jeżeli pozostałe przesłanki z art. 37 Kodeksu pracy są spełnione, odmowa może zostać potraktowana jako naruszenie uprawnienia pracowniczego.
Wniosek o udzielenie zwolnienia
Zwolnienie jest udzielane na wniosek pracownika. Kodeks pracy nie narzuca jednej formy takiego dokumentu, dlatego można skorzystać z papierowego obiegu obowiązującego w firmie albo wysłać wniosek elektronicznie, jeśli pracodawca używa systemu kadrowego lub poczty służbowej.
We wniosku należy wskazać podstawę prawną, liczbę dni oraz konkretne terminy nieobecności. Nie trzeba opisywać rozmowy rekrutacyjnej ani dołączać dokumentów potwierdzających poszukiwanie pracy. Dobrze zachować potwierdzenie złożenia wniosku, zwłaszcza gdy istnieje ryzyko sporu z pracodawcą.
Wynagrodzenie i świadectwo pracy
Za dni zwolnienia na poszukiwanie pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Sposób jego ustalania określa § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. Stosuje się zasady podobne do obliczania wynagrodzenia urlopowego.
Jest to odrębne uprawnienie, niezależne od urlopu wypoczynkowego. Niewykorzystane dni nie są jednak zamieniane na ekwiwalent pieniężny. Jeżeli pracownik nie złoży wniosku albo nie wykorzysta zwolnienia przed końcem zatrudnienia, dni przepadają.
Informacji o wykorzystaniu zwolnienia na poszukiwanie pracy nie wpisuje się do świadectwa pracy. Nie wpływa ono także na wymiar tego uprawnienia u kolejnego pracodawcy.
Jeżeli pracodawca wypowiedział Ci umowę, okres wypowiedzenia wynosi co najmniej dwa tygodnie, a Ty złożysz wniosek, odmowa udzielenia należnych dni wolnych co do zasady narusza art. 37 Kodeksu pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą warto skonsultować sytuację z Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
